Hiện nay trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng cũng như trên cả nước nói chung, công tác GPMB thực hiện các dự án đầu tư là một trong những khâu tốn kém tiền bạc và cũng mất nhiều thời gian nhất. Có những dự án mà kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chiếm đến gần 50% tổng hạn mức đầu tư xây dựng toàn dự án. Mặc dù số tiền dùng để bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phục vụ công tác GPMB là lớn như vậy, tuy nhiên, đến nay Công tác bồi thường GPMB vẫn là một trong những khâu khó khăn nhất và có nhiều khiếu nại, khiếu kiện kéo dài nhất. Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến việc kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định thực hiện công tác GPMB các dự án thì rất lớn, trong khi tiến độ GPMB các dự án hầu như đều chậm. Để làm rõ vấn đề này, chúng ta cần đi vào 03 nguyên nhân chính:

Thứ nhất: Về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thay đổi quá nhiều.

Nguyên nhân đầu tiên chúng ta cần phân tích là chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thường xuyên thay đổi và thậm chí thay đổi quá nhiều. Chúng tôi thống kê được từ năm 2008 đến nay (trong khoảng 10 năm) luật đất đai thay đổi 01 lần (Luật đất đai 2013 thay thế luật đất đai 2003); từ đó kéo theo các Nghị định hướng dẫn của chính phủ cũng thay đổi (Nghị định số 47/2014/NĐ-CP và Nghị định số 01/2017/NĐ-CP thay thế cho các nghị định Nghị định số 197/2004/NĐ-CP; Nghị định số 84/2007/NĐ-CP; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP).

Còn nếu chỉ tính trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thực hiện công tác GPMB các dự án còn thay đổi nhiều hơn nữa. Cụ thể ngày 30/11/2007 UBND Thành phố Ban hành Quyết định số 137/2007/QĐ-UBND về việc Ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đến ngày 29/9/2008 (chưa đến 01 năm) UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND thay thế Quyết định số 137/2007/QĐ-UBND. Đến ngày 29/9/2009 (vừa tròn 01 năm) UBND thành phố đã lại ban hành Quyết định số 108/2008/QĐ-UBND thay thế Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND. Ngày 07/01/2013 UBND Thành phố Hà Nội tiếp tục ban hành Quyết định số 02/2013/QĐ-UBND Quyết định về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định ban hành kèm theo Quyết định số 108/2009/QĐ-UBND ngày 29/9/2009. Ngày 20/6/2014 UBND Thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND thay thế Quyết định số 108/2008/QĐ-UBND và Quyết định số 02/2013/QĐ-UBND. Ngày 20/4/2016 UBND Thành phố Hà Nội Ban hành Quyết định số 15/2016/QĐ-UBND quyết định về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định kèm theo Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND ngày 20/6/2014 của UBND thành phố Hà Nội. Và mới nhất hiện nay, ngày 29/3/2017 UBND Thành phố Hà Nội đã lại ban hành Quyết định số 10/2017/QĐ-UBND để thay thế cho Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND và số 15/2016/QĐ-UBND.

Như vậy chúng ta có thể thấy, với thời gian trung bình để thực hiện các dự án từ 7 năm đến 10 năm thì chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thực hiện công tác GPMB các dự án ảnh hưởng như thế nào đến tiến độ dự án. Hệ quả kèm theo việc chính sách thay đổi là trong cùng một dự án, chính sách áp dụng đối với các hộ dân cũng không giống nhau. Hậu quả của việc này là khiếu nại, khiếu kiện kéo dài, công tác GPMB trở nên vô cùng khó khăn và phức tạp. Như Bác đã từng nói: “Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng”.

Thứ hai: Giá đất làm căn cứ tính bồi thường, hỗ trợ và tái định còn thấp.

Theo điều 74 Luật Đất đai 2013 Quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất:

1. Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường.

2. Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất.

3. Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.

Theo Điều luật trên, căn cứ tính bồi thường, hỗ trợ về đất cho các hộ gia đình thuộc diện phải GPMB thực hiện các dự án là giá đất được UBND cấp tỉnh quyết định. Tuy nhiên, giá đất này thường thấp hơn giá đất giao dịch thực tế nhiều lần. Lấy ví dụ như giá đất mặt đường Bà Triệu (đoạn từ Hàng Khay đến Trần Hưng Đạo) được UBND thành phố Hà Nội quy định tại Quyết định số 96/2014/QĐ-UBND ngày 29/12/2014 là 112.000.000 đồng. Nhưng giá đất giao dịch thực tế tại vị trí này có thể gấp 5 hoặc thậm chí đến 7 lần giá do UBND thành phố Quy định. Tham khảo Quyết định số 96/2014/QĐ-UBND ngày 29/12/2014 của UBND thành phố Hà Nội chúng ta còn gặp rất nhiều vị trí mà giá đất Nhà nước quy định thấp hơn rất nhiều giá đất được giao dịch trên thực tế hoặc do các tổ chức tín dụng thẩm định.

Và do giá đất để làm căn cứ bồi thường khi thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư các dự án thấp như vậy nên rất khó để người dân đồng thuận khi họ rơi vào diện phải GPMB thực hiện các dự án.

Thứ ba: Tiêu cực đến từ cán bộ có thẩm quyền khi thực hiện công tác GPMB.

Vấn đề GPMB là một vấn đề rất nhảy cảm vì nó ảnh hưởng cực kỳ lớn đến cuộc sống bình thường của mỗi người dân hoặc thậm chí là cả một cộng đồng dân cư. Đó có thể là đất của tổ tiên, ông cha để lại, hoặc đó có thể là công sức, sức lao động do người dân tích lũy cả đời mới có được. Vì vậy, khi đất của họ thuộc diện phải GPMB thực hiện các dự án, người dân đã đau xót và khổ cực rất nhiều.Tuy nhiên, cán bộ để thực hiện công tác GPMB không phải lúc nào cũng liêm chính và có cư xử đúng mực. Ngoài những cán bộ hết lòng với nhân dân thực hiện đúng chính sách của Nhà nước vẫn còn đó những cán bộ có những hành vi vi phạm pháp luật, nhũng nhiễu và có những hành vi không đúng mực với người dân. Chúng ta có thể dễ dàng tìm thông tin trên những phương tiện truyền thông mà ở đó có không ít cán bộ đã vướng vòng lao lý khi được giao nhiệm vụ thực hiện công tác GPMB các dự án.

Trên đây là những nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong công tác GPMB thực hiện các dự án mà trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích của khách hàng công ty Luật Hùng Thắng tổng hợp được. Những nguyên nhân trên chúng tôi sẽ phân tích sâu hơn và đề xuất những giải pháp pháp lý cụ thể, tối ưu nhất giúp khách hàng bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình nhà đất thuộc diện phải thu hồi thực hiện công tác GPMB các dự án trong những bài viết lần sau.

 

PGĐ. DƯƠNG MẠNH CƯỜNG