TƯ VẤN PHÁP LUẬT

Trang chủ/Tư vấn pháp luật

Giai đoạn điều tra là bước khởi đầu và cũng là giai đoạn mang tính chất quyết định trong toàn bộ quá trình giải quyết vụ án hình sự. Ngay khi có quyết định khởi tố, cá nhân phải đối mặt với áp lực tâm lý vô cùng lớn trước các thủ tục điều tra chuyên nghiệp của Cơ quan Điều tra Nhà nước. Trong bối cảnh đó, sự đồng hành kịp thời của một luật sư bảo vệ bị can không chỉ giúp đảm bảo tính khách quan của quá trình thu thập chứng cứ mà còn là “lá chắn” pháp lý bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.

Tuy nhiên, trên thực tế nhiều người chưa hiểu rõ vai trò của Người bào chữa/Luật sư bảo vệ ở từng giai đoạn tố tụng, đặc biệt là giữa giai đoạn tố tụng xác minh, điều tra ban đầu và khi vụ án đã chuyển sang giai đoạn xét xử. Việc hiểu rõ quyền của bị can bị cáo ngay từ khi bị khởi tố sẽ giúp người bị điều tra và gia đình chủ động bảo vệ mình, tránh nguy cơ bị bức cung, nhục hình hay các hành vi khác vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết vai trò, quyền hạn và giá trị thực tiễn của Luật sư trong giai đoạn điều tra hình sự.

1. Phân biệt tư cách pháp lý và Quyền của Bị can, Bị cáo theo BLTTHS 2015

Để hiểu rõ vai trò của Luật sư bảo vệ/ bào ch, trước hết cần làm rõ sự khác biệt giữa hai tư cách tố tụng quan trọng này theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS) 2015:

    • Tư cách Bị can (Điều 60 BLTTHS 2015): Là người hoặc pháp nhân đã bị khởi tố về hình sự. Giai đoạn này gắn liền với hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra và quyết định truy tố của Viện kiểm sát.
    • Tư cách Bị cáo (Điều 61 BLTTHS 2015): Là người hoặc pháp nhân đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử. Giai đoạn này gắn liền với các phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm.

Ở cả hai giai đoạn tố tụng nói trên, quyền của bị can bị cáo đều được pháp luật ghi nhận và bảo vệ nghiêm ngặt. Pháp luật tố tụng hình sự quy định rõ các quyền cơ bản như: quyền được biết lý do mình bị khởi tố/đưa ra xét xử; quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa; quyền đưa ra chứng cứ tài liệu, đồ vật, yêu cầu; quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội…

2. Vai trò cốt lõi của Luật sư trong giai đoạn Điều tra

Điều 72 và Điều 73 BLTTHS 2015 quy định cụ thể về tư cách, quyền và nghĩa vụ của Người bào chữa. Đồng thời, Thông tư 46/2019/TT-BCA của Bộ Công an cũng quy định chi tiết trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân trong việc bảo đảm thực hiện quyền bào chữa. Trong giai đoạn điều tra, sự hỗ trợ từ luật sư bảo vệ bị can mang lại những giá trị cốt lõi sau:

2.1. Tư vấn pháp lý và định hướng tâm lý cho người bị khởi tố

Ngay khi nhận đăng ký người bào chữa, luật sư sẽ tiếp xúc với người bị tạm giữ/bị can tại nhà tạm giữ hoặc trại tạm giam. Luật sư sẽ:

    • Giải thích chi tiết tội danh bị khởi tố, các khung hình phạt có thể đối mặt theo quy định pháp luật.
    • Hướng dẫn hiểu rõ về quyền của bị can bị cáo, đặc biệt là quyền khai báo, quyền từ chối trả lời những câu hỏi nằm ngoài phạm vi vụ án hoặc không liên quan đến hành vi bị cáo buộc.
    • Giải tỏa áp lực tâm lý, giúp người bị điều tra giữ bình tĩnh, tránh việc vì hoảng loạn mà nhận tội thay hoặc khai báo bất lợi, thiếu chính xác.

2.2. Trực tiếp tham gia các hoạt động hỏi giam, lấy lời khai

Sự có mặt của người bào chữa trong các buổi làm việc với Điều tra viên hay Kiểm sát viên là cơ chế kiểm soát hiệu quả nhất để ngăn chặn các hành vi vi phạm tố tụng:

  • Có quyền có mặt khi Điều tra viên lấy lời khai hoặc hỏi lấy lời khai bị can.
  • Được sự đồng ý của Điều tra viên, luật sư có quyền đặt câu hỏi để làm rõ những điểm mâu thuẫn, minh oan nhằm làm giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
  • Rà soát biên bản ghi lời khai trước khi ký tên, kịp thời yêu cầu sửa đổi, bổ sung nếu Điều tra viên ghi chép không đúng hoặc thiếu trung thực lời khai.

2.3. Thu thập tài liệu, chứng cứ và khiếu nại các hành vi vi phạm

Trong quá trình tham gia hỏi lấy lời khai, Luật sư có thể chủ động:

    • Đề nghị cơ quan điều tra thu thập chứng cứ có lợi, các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc tự mình thu thập tài liệu liên quan từ gia đình, cơ quan, tổ chức.
    • Đề nghị thực hiện giám định, định giá tài sản, thực nghiệm điều tra hoặc đối chất để làm sáng tỏ sự thật khách quan.
    • Thực hiện quyền khiếu nại đối với các quyết định, hành vi tố tụng trái pháp luật của Điều tra viên, Kiểm sát viên (như chậm cấp Giấy đăng ký người bào chữa, bức cung, dùng nhục hình, cản trở quyền gặp bị can).

3. Sự chuyển tiếp từ Luật sư giai đoạn điều tra sang Luật sư bảo vệ bị cáo

Quá trình giải quyết một vụ án hình sự là một chuỗi các công việc liên tục. Sự đồng hành của Luật sư bảo vệ xuyên suốt từ giai đoạn điều tra, truy tố đến xét xử sẽ tạo ra lợi thế pháp lý vô cùng lớn cho người bị buộc tội:

    • Giai đoạn Điều tra: Luật sư tham gia hỏi lấy lời khai, thu thập chứng cứ có lợi và làm rõ nguyên nhân hoàn cảnh phạm tội.
    • Giai đoạn Truy tố: Luật sư nghiên cứu toàn bộ hồ sơ vụ án, đưa ra các kiến nghị pháp lý hoặc đề nghị miễn/giảm trách nhiệm hình sự gửi Viện kiểm sát.
    • Giai đoạn Xét xử: Người đại diện chuyển tiếp vai trò thành luật sư bảo vệ bị cáo, trực tiếp tranh tụng tại phiên tòa và trình bày bản luận cứ gỡ tội trước Hội đồng xét xử.

Nhiệm vụ của người bào chữa ở bước khởi đầu mang tính tiền đề. Những chứng cứ, lập luận và khiếu nại thực hiện trong giai đoạn điều tra là nền tảng vững chắc khi vụ án chuyển sang giai đoạn xét xử. Khi đó, vai trò của người bào chữa sẽ tiếp nối tự nhiên thành luật sư bảo vệ bị cáo tại phiên tòa.

Việc người bào chữa tham gia ngay từ đầu giúp họ nắm trọn vẹn diễn biến hồ sơ, phát hiện các lỗ hổng trong bản Kết luận điều tra hay Cáo trạng, từ đó xây dựng chiến lược tranh tụng hiệu quả nhất để bảo vệ quyền của bị can bị cáo trước Hội đồng xét xử.

4. Những lưu ý quan trọng cho gia đình khi mời Luật sư tham gia giai đoạn điều tra

Nội dung lưu ý Chi tiết hướng dẫn
Thời điểm mời người bào chữa Nên mời càng sớm càng tốt, ngay từ khi bị bắt, tạm giữ hoặc nhận quyết định khởi tố bị can để ngăn ngừa các vi phạm tố tụng ban đầu.
Thủ tục đăng ký người bào chữa Gia đình hoặc bị can có quyền làm đơn mời người bào chữa theo quy định tại Điều 75 BLTTHS 2015 và Luật Luật sư.
Lựa chọn uy tín & kinh nghiệm Ưu tiên chọn các luật sư chuyên sâu về hình sự, am hiểu kỹ năng tố tụng tại giai đoạn điều tra và tuân thủ Quy tắc Đạo đức hành nghề.
Sự phối hợp giữa gia đình và người bào chữa Gia đình cần cung cấp đầy đủ, trung thực các tài liệu về nhân thân, hoàn cảnh gia đình, chứng cứ để hỗ trợ công tác bào chữa.

Dù ở bất kỳ giai đoạn nào, sự đồng hành của một luật sư bảo vệ bị cáo tận tâm đều xuất phát từ việc bảo vệ tối đa quyền con người, quyền công dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Giai đoạn điều tra hình sự chứa đựng nhiều rủi ro pháp lý phức tạp. Việc không nắm rõ quy định pháp luật hoặc thiếu sự hỗ trợ chuyên môn dễ dẫn đến những thiệt hại nghiêm trọng về quyền lợi đối với người bị khởi tố. Do đó, việc chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ từ một luật sư bảo vệ bị can uy tín không chỉ là biện pháp bảo vệ bản thân mà còn bảo đảm nguyên tắc công bằng, khách quan trong hoạt động tư pháp.

Nếu bạn hoặc người thân đang đứng trước nguy cơ bị khởi tố hoặc đang trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay với đội ngũ luật sư hình sự giàu kinh nghiệm để được tư vấn và hỗ trợ thủ tục bào chữa kịp thời.

THÔNG TIN LIÊN HỆ

CÔNG TY LUẬT HÙNG THẮNG

    • Trụ sở: Tầng 3, Tòa nhà Công ty cổ phần Lắp máy Điện nước và Xây dựng, Số 198 Nguyễn Tuân, P. Thanh Xuân, TP. Hà Nội.
    • Hotline: 19000185
    • Email: info@luathungthang.com